Aflossen ‘overbedelingsschuld ouders’ kan leiden tot belaste schenking

Als een ouder overlijdt hebben de kinderen vaak een vordering op de langstlevende ouder. Deze vordering is niet opeisbaar door de kinderen en vaak moeten zij wachten tot de andere ouder is overleden. Deze vordering kan ook eerder worden afgelost, maar opgelet want dit kan zomaar leiden tot een belaste schenking.

Overbedelingsschuld en onderebedelingsvordering

Als vader overlijdt, blijft moeder alleen achter met de kinderen. Via de wettelijke verdeling of het testament zijn de moeder en kinderen voor gelijke delen als erfgenaam aangewezen. Omdat moeder door mag leven alsof er niets is gebeurd, houdt zij de beschikking over de gehele nalatenschap. De kinderen krijgen hun erfdeel dus nog niet: zij hebben een onderbedelingsvordering. De moeder aan de andere kant heeft een overbedelingsschuld aan de kinderen. De vordering is pas opeisbaar bij overlijden, opname in een verpleeginstelling, faillissement of schuldsanering van moeder.

Renteloze schuld

Volgens de wettelijke verdeling van de nalatenschap is de vordering van de kinderen (en dus de schuld van moeder) renteloos. Dit houdt in dat moeder geen rente hoeft te vergoeden per toekomstig jaar aan de kinderen. In het testament kan een aparte bepaling worden opgenomen om van deze standaard regeling af te wijken. Zo kan er per testament voor worden gekozen om bijvoorbeeld 6% rente te rekenen. Opnemen van rente kan een belastingvoordeel opleveren.

Overbedelingsschuld aflossen: waarom?

Zoals gezegd is de onderbedelingsvordering van de kinderen niet-opeisbaar en zal na overlijden van moeder onderdeel zijn als schuld van de nalatenschap. Toch kan moeder (met of zonder overleg met de kinderen) besluiten om haar overbedelingsschuld af te lossen.

Box 3 voor- en nadeel. Een overbedelingsschuld en onderbedelingsvordering zijn zogenoemd gedefiscaliseerd in box 3 (vermogensbelasting). Zij maken dus geen onderdeel uit van het fiscale vermogen. Voor de kinderen is dit een voordeel; de vordering is immers niet belast. Maar voor moeder komt de schuld niet in mindering op het bezittingen. Per saldo zal er dan mogelijk meer belasting verschuldigd zijn in box 3. Aflossen verlaagt voor de moeder het box 3 vermogen.

Opname AWBZ-instelling. Om een hoge bijdrage voor de AWBZ te voorkomen, is het gewenst dat het vermogen niet te hoog is. De bijdrage voor de AWBZ wordt namelijk gebaseerd op het box 3-vermogen. Omdat de schuld van moeder aan de kinderen niet meetelt, is het vermogen misschien te hoog. Het aflossen verlaagt dan het vermogen en dus de hoge eigen bijdrage.

Schenken. De kinderen hebben geld nodig voor bijvoorbeeld de eigen woning, verbouwing, studie kleinkinderen, enz. De aflossing van de overbedelingsschuld is dan een belastingvrije mogelijkheid om geld over te dragen aan de volgende generatie.

Aflossing: wanneer een schenking?

De aflossing van een schuld leidt in beginsel nooit tot een schenking. Dit is wel anders als de schuld onverplicht en voortijdig wordt afgelost voor een hoger bedrag dan de schuld waard is op moment van aflossing. Maar wat is de waarde van de schuld op enig moment?

Als er meer wordt afgelost dan de waarde van de overbedelingsschuld, kan sprake zijn van een schenking. Er moet dan worden gekeken naar wat de schuld op het moment van aflossen waard is. Bij overlijden vader wordt de renteloze schuld bepaald en die is pas opeisbaar bij overlijden moeder. Op dit moment van overlijden moeder heeft de renteloze schuld die waarde, in de toekomst dus. Het voortijdig aflossen haalt het tijdstip dan naar voren en dus is de overbedelingsschuld minder waard.

Belangrijke is de contante waarde. De Belastingdienst heeft onlangs de fiscale uitgangspunten op een rij gezet. Van belang is de contante waarde van de overbedelingsschuld. Deze dient vastgesteld te worden via de marktwaardemethode. Maar omdat er geen markt is voor overbedelingsschulden, accepteert de Belastingdienst in dit geval de marktrente die in de Wet Loonbelasting 1964 wordt gebruikt (artikel 38p).

Voorbeeld contante waarde en bepalen schenking. Moeder (71 jaar) heeft een renteloze overbedelingsschuld van € 100.000. De marktrente (Wet loonbelasting 1964) is 3% en de resterende statistische levensverwachting is nog 15 jaar. De contant waarde van de schuld is dan:
€ 100.000 : (1,03)¹⁵ = € 64.186
Omdat de aflossing van € 100.000 boven het bedrag van € 64.186 ligt, is er sprake van een schenking.

Schenking voor de schenkbelasting

Nu is vastgesteld dat er sprake is van een schenking, moet volgens de regels van de Successiewet worden bepaald hoe hoog de fiscale schenking is. Als de schuld renteloos is, dan heeft moeder het volledige vruchtgebruik van de schuld. Er hoeft namelijk niets betaald te worden aan de kinderen. Bij vervroegde aflossing geeft moeder dit vruchtgebruik prijs en hierdoor is sprake van een schenking.

Voorbeeld vruchtgebruik en bepalen hoogte schenking. Moeder (71 jaar) heeft een renteloze overbedelingsschuld van € 100.000. Het vruchtgebruik wordt dan volgens de regels van de Successiewet berekend. Volgens de tabellen van de Successiewet hoort bij een leeftijd van 71 een factor 7.
Berekening: 6% x € 100.000 x factor 7 = € 42.000
Bloot eigendom = volledig waarde – vruchtgebruik = € 100.000 – € 42.000 = € 58.000. Oftewel: als € 100.000 wordt afgelost dan wordt het vruchtgebruik geschonken. In dit geval is de schenking € 100.000 – € 58.000 = € 42.000. Over dit bedrag is schenkbelasting verschuldigd.

BAA ADVIES. Om verschillende redenen kan het voordelig zijn om een overbedelingsschuld af te lossen aan de kinderen. Bepaal dan goed het juiste bedrag om af te lossen, want er kan al snel sprake zijn van een schenking en schenkbelasting. Bekijk daarom goed wat de gevolgen zijn als overbedelingsschulden worden afgelost.