Estateplanning: erfbelasting besparen met kleinkinderen

Na een overlijden is het niet fijn als daarna ook nog een forse aanslag erfbelasting op de deurmat valt. Er kan met kleinkinderen op die erfbelasting bespaard worden.

Wettelijk erfrecht of testament

Niet iedereen heeft een testament. Dan is het wettelijk erfrecht van toepassing. De langstlevende ouder verkrijgt de nalatenschap en kan doorleven alsof er niets veranderd is. De kinderen zijn automatisch erfgenaam en erven een niet-opeisbare vordering op de langstlevende ouder.

Als u van de wettelijke verdeling wilt afwijken, dan is een testament noodzakelijk. Naast het benoemen van erfgenamen en beschrijven van legaten, kunnen in een testament ook de kleinkinderen worden benoemd. Op deze manier kan een aanzienlijk bedrag aan erfbelasting worden bespaard.

Erfbelasting in cijfers

Een kind heeft voor de erfbelasting in 2026 een vrijstelling van € 26.230 (in 2025: € 25.490). De erfrechtelijke verkrijging wordt tot een bedrag van € 158.669 belast tegen 10% en daarboven tegen 20%. Voor een kleinkind geldt dezelfde vrijstelling van € 26.230, alleen wordt de eerste € 158.669 belast tegen 18% en het meerdere tegen 36%.

Belastingbesparing met legaat kleinkind

Door het opnemen van een legaat voor de kleinkinderen krijgen ook de kleinkinderen een deel van de erfenis. Voor de kleinkinderen is de vrijstelling erfbelasting net zo groot als voor een kind: € 26.230. Door het toekennen van een legaat ter hoogte van de vrijstelling kan eenvoudig erfbelasting worden bespaard.

Voorbeeld
Vader en moeder hebben één kind en twee kleinkinderen. Vader overlijdt en de nalatenschap is € 400.000. Bij een wettelijke verdeling zijn moeder en kind erfgenaam voor 50%. De erfbelasting voor moeder is door de grote vrijstelling (in 2026: € 828.035) nihil en voor het kind € 18.887.

Door het toevoegen van de kleinkinderen in het testament kan erfbelasting worden bespaard. De kleinkinderen worden in dit voorbeeld een legaat toegekend ter hoogte van de vrijstelling (€ 26.230). De erfbelasting van de kleinkinderen is nihil en de erfbelasting van het kind is € 12.131. Dit betekent een besparing van ruim € 6.700.

Legaat kleinkind bij beide grootouders

De besparing op erfbelasting bij meer kleinkinderen en grotere erfenissen kan al snel behoorlijk oplopen. Al helemaal als zowel opa als oma de kleinkinderen een legaat toekennen. Dan krijgen de kleinkinderen van beide grootouders een erfenis binnen de vrijstelling en is het belaste deel van de erfenis aanzienlijk verminderd.

Testament: kleinkind(eren) toevoegen

Om kleinkinderen toe te voegen in het testament is een afspraak bij de notaris vereist. Het is dan vooral zaak om goed te beschrijven wat de wensen zijn en hoe een en ander verdeeld moet worden. Zo kan in de toekomst de vrijstelling erfbelasting door een wetswijziging aanzienlijk stijgen of dalen. Dan is het mogelijk niet wenselijk dat de kleinkinderen een (te) hoog bedrag ontvangen. Door het benoemen van een maximum of een specifiek bedrag kan dit probleem worden voorkomen.

Meerdere kinderen met ongelijk aantal kleinkinderen

De grote vraag die speelt bij legaten voor kleinkinderen is de verdeling van de totale erfenis. In het veel voorkomende geval van erfgenamen (kinderen) die een wisselend aantal kleinkinderen per gezin hebben, is een mogelijk sprake van een ongewenst verdeling. Denk hierbij aan een gezin met drie kinderen, waarvan kind 1 twee kinderen heeft, kind 2 één kind heeft en kind 3 geen kinderen heeft. Dit is een keuze die de erflaters (grootouders) zelf moeten maken.

Zo kunnen grootouders kiezen om de kleinkinderen een legaat ter grootte van de vrijstelling te geven en het overige vermogen te verdelen onder de kinderen (erfgenamen). Dan is het gevolg dat het kind met drie (klein)kinderen een grotere erfenis krijgt dan het kind zonder (klein)kinderen.

Een andere optie is om de erfenis direct te verdelen over de drie kinderen. Dan krijgt iedere zogenaamde ‘staak’ (erfenistak) een gelijk deel uit de nalatenschap. De legaten van de (klein)kinderen komen dan in mindering op de verkrijging van het kind. Op deze manier krijgt iedereen een eerlijke staaksgewijze verdeling. Het nadeel is dat dit fiscaal mogelijk niet optimaal is.

Vooruitkijken overlijden ouders

In het testament kan bij het toekennen van een legaat aan het kleinkind door de grootouders ook worden vooruitgekeken naar het overlijden van het kind (dus de ouder van het kleinkind). Als opa nu overlijdt en een groot vermogen nalaat aan een kind, dan is de erfenis wellicht belast tegen het hoogste tarief van 20%. Als dit kind vervolgens overlijdt, dan is deze erfenis mogelijk ook weer belast tegen het hoogste tarief. Dan wordt in het slechtste geval twee keer het hoogste tarief van 20% gehanteerd. Als opa ervoor kiest om via het testament direct aan het kleinkind een legaat toe te kennen, dan zal de erfenis een generatie overslaan. Na toepassing vrijstelling kan een bedrag tot € 158.669 tegen 18% erfbelasting worden overgedragen aan het kleinkind.

Onbekend aantal kleinkinderen

Het is goed denkbaar dat op het moment van het opstellen van het testament nog niet bekend is hoeveel kleinkinderen er uiteindelijk zullen bij of zelfs na overlijden. Het kan gebeuren dat een ongeboren kleinkind bij overlijden niets nagelaten krijgt. Ook hierop kan een vermelding worden gemaakt in het testament door bijvoorbeeld de overige kleinkinderen met een schenking te laten compenseren.

Legaat en gevolgen inkomstenbelasting

Kind en box 3. De vordering van een kind uit de nalatenschap op de langstlevende ouder is niet-opeisbaar, tenzij anders is bepaald in een testament. In de inkomstenbelasting moet Box 3 belasting worden betaald over het vermogen. De niet-opeisbare vordering van een kind op de ouder is gedefiscaliseerd. Dit betekent dat de vordering niet tot de bezittingen van de ouder in box 3 hoeft te worden gerekend, maar ook dat de schuld van de ouder niet bij de schulden in box 3 mag worden gerekend.

Kleinkind en box 3. Het legaat van de kleinkinderen werkt anders uit voor de inkomstenbelasting. De legaten zijn ook vaak pas opeisbaar bij overlijden langstlevende ouder. Echter zijn deze legaten niet gedefiscaliseerd. In de praktijk komt dit erop neer dat de vordering van het kleinkind in de aangifte inkomstenbelasting als bezitting in box 3 opgegeven moet worden. Is een kind op 1 januari van het belastingjaar nog geen 18 jaar, dan moet de bezitting bij de ouders in de aangifte worden opgenomen. Er is zodoende Box 3 belasting verschuldigd over de vordering. Voor de grootouders is daarentegen de schuld aan de kleinkinderen (het nog uit te betalen legaat) op te voeren als schuld in box 3.

BAA ADVIES. Door het benutten van de kleinkinderen kan een aanzienlijk bedrag aan erfbelasting worden bespaard. Door legaten aan kleinkinderen toe te kennen erven zij ook binnen de geldende vrijstellingen en wordt de belaste vermindering van de ouders minder. Let wel op dat de uiteindelijk verdeling van de erfenis volgens wens verloopt.